ความรู้สุขภาพจิตสำหรับประชาชน > ทำอย่างไร เมื่อความทุกข์ใจเข้ามาเยือน

สาเหตุของความทุกข์ | วิธีการแก้ทุกข์

สาเหตุของความทุกข์

อะไรที่ทำให้เราทุกข์ใจได้ ความจริงแล้ว ถ้าจะให้ตอบแบบกำปั้นทุบดิน ก็อาจตอบได้ว่า อะไรก็ได้ที่คิดหรือรับรู้ว่าเป็นทุกข์ เพราะแท้จริงแล้ว ความสุขหรือทุกข์ก็ขึ้นอยู่กับความคิด หรือการรับรู้ของเราว่า รับรู้สิ่งที่เกิดขึ้น หรือเหตุการณ์ที่เผชิญอยู่นั้นแบบใด บางคนอาจเถียงว่า ถ้าสามีฉันตายทั้งคน แล้วจะให้ฉันรับรู้ว่าเป็นความสุขได้อย่างไรกัน เพราะทั้งชีวิตแทบจะสูญสิ้นไปพร้อมกับลมหายใจของสามีเลยก็ว่าได้ ในสถานการณ์เช่นนี้ท่านไม่ต้องใช้ความพยายามทั้งหมดของชีวิตมาพยายามปรับเปลี่ยนความคิดหรือฝืนความคิดสุดๆว่า ฉันมีความสุขในท่ามกลางความสูญเสียนั้น ยกเว้นบางกรณี เช่น คู่เวรคู่กรรม ที่ทุกข์ทรมานต่อการครองชีวิตคู่ เมื่อใครคนใดคนหนึ่งตายจากไป ก็หมดเวรหมดกรรม ทำให้คนที่ยังรอดชีวิตอยู่มีความสุขกับเขาเสียที อะไรทำนองนั้น หรืออีกประเภทหนึ่งที่พบบ่อยมากตามข่าวหน้าหนึ่งหนังสือพมพ์ ก็คือการจ้างวานฆ่าเพื่อทรัพย์สมบัติหรือเงินประกันชีวิต

โดยความจริงแล้ว เหตุการณ์ที่ทำให้เราทุกข์ใจ มักเป็นเหตุการณ์ทางด้านลบตั้งแต่ เหตุการณ์ที่ดูยิ่งใหญ่เช่น การพลัดพรากจากคนรัก ของรัก ทรัพย์สมบัติที่มีค่าก็มีคนมาขอไปใช้ โดยไม่บอกกล่าวหรือพังพินาศ เสียหายโดยไม่คาดคิด ตกงานไม่มีเงินใช้ เจ็บป่วย เป็นต้น มีบางเหตุการณ์ดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่บางคนก็รับรู้ว่ายิ่งใหญ่อยากจะถอนใจ ถอนความคิดออกมาจากความทุกข์นั้นได้ เช่น หกล้ม หน้าแตกต้องไปเย็บแผลที่หน้า คนสวยบางคนก็ถึงกับกินไม่ได้นอนไม่หลับ กลัวว่าเย็บแล้วแผลเป็นจะน่าเกลียด เปอร์เซ็นต์ความสวยจะลดลง เกิดทุกข์ขึ้น คิดหาทุกวิถีทางที่จะกลับมาสวย แบบร้อยเปอร์เซ็นต์ หรือวัยรุ่นบางคนเรียนเก่งเคยได้เกรด A มาตลอดชีวิต คราวนี้พลาดท่าได้ B มา 1 ตัว ยอมไม่ได้ตายเสียดีกว่า ว่าแล้วก็ฆ่าตัวตายตามเกรด A ที่หายไป

แล้วทำอย่างไรกันถึงจะทำให้มีความสุขหรือทุกข์น้อยลงไม่ดับดิ้นสิ้นใจไปพร้อมกับความทุกข์ เพราะเราจะหลีกเลี่ยงหรือขจัดความทุกข์ออกไปจากชีวิตอย่างสิ้นเชิง ทั้งที่ยังเป็นมนุษย์ปุถุชนที่ยังมีความโลภ โกรธ หลงอยู่นี้ คงเป็นความหวังที่ดูห่างไกล และเลื่อนลอย นอกเสียจากว่าท่านจะสละละทางโลกแล้วเข้าศึกษาและปฏิบัติตามหลักศาสนาอย่างแท้จริง ซึ่งคิดว่ามีคนจำนวนน้อยที่จะปฏิภาณแน่วแน่อย่างนั้น ในฐานะที่เราเป็นคนส่วนใหญ่ที่ยังต้องร้อน หนาว กับเหตุการณ์แวดล้อม สถานการณ์รอบโลกอยู่ เราลองมาใช้วิธีที่ไม่ยากจนเกินไป ขอเพียงแต่ท่านตั้งใจอย่างแท้จริง ที่จะทำให้ตนเองมีสุขเพิ่มขึ้น ทุกข์น้อยลง

วิธีการแก้ทุกข์

ก่อนอื่นอยากให้ท่านท่องจำให้ขึ้นใจในทุกข์อณูของสมองเลยว่าคนที่จะทำให้ท่านสุขหรือทุกข์มหันต์ในชีวิตก็คือ ตัวท่านเอง จงอย่ารีบด่วนตัดสินใจยกความผิดทั้งหมดให้ผู้อื่นว่าเป็นสาเหตุให้ท่านทุกข์แต่ผู้เดียว จงแบ่งรับแบ่งสู้จะดีกว่า ว่าท่านก็มีส่วนอยู่เหมือนกัน แม้จะเป็นส่วนเล็ก ส่วนใหญ่ ก็ช่างมัน ท่านจะได้คิดแก้ไขไม่ต้องรอให้ใครมาแก้ไข ซ่อมแซม ให้ท่านมีความสุข เพราะบางที่ท่านอาจจะต้องรอตลอดชีวิตก็ได้ วิธีที่จะช่วยให้ท่านก้าวผ่านความทุกข์ไปได้ไม่ติดแหง็กอยู่กับปัญหา ที่ทำให้ท่านทุกข์ ก็ได้แก่การปรับเปลี่ยนวิธีการคิด และพฤติกรรมของท่านดังต่อไปนี้

1. ปรับเปลี่ยนวิธีการแก้ปัญหา ถ้าวิธีแก้ปัญหาเดิม ๆ ไม่มีประสิทธิภาพที่จะแก้ไขความทุกข์ของท่านได้ เช่น หนีปัญหา วู่วาม ตำหนิตัวเอง ฯลฯ ถึงเวลาแล้วละที่จะต้องเปลี่ยนแปลง ลองทบทวนอย่างใจเย็นดูว่าอะไรคือสาเหตุที่แท้จริงของปัญหา เพราะถ้าเราหาสาเหตุได้ การแก้ไขให้ตรงกับสาเหตุก็จะง่ายขึ้น แล้วพยายามหาวิธีการแก้ไขหลาย ๆ วิธีโดยลงมือแก้ไขอย่างจริงจัง เมื่อวิธีแรกไม่ได้ผลก็ใช้วิธีต่อ ๆ ไปจนกว่าจะได้ผล เพราะการใช้วิธีใดเพียงวิธีเดียวอาจจำให้เกิดทางตันและท้อแท้ยอมจำนนต่อปัญหาได้

2. ตัดสินใจให้ได้ บางครั้งความทุกข์ก็มาจากความขัดแย้งทางใจที่ไม่สามารถตัดสินใจในสถานการณ์บางอย่างได้ การรีรอ ลังเล อาจยิ่งทำให้เกิดความเสียหายตามมาโดยเฉพาะทำให้สูญเสียความสุขของชีวิตนานขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าต้องการให้ท่านตัดสินใจแบบสายฟ้าแลบ ทั้งที่ยังมีอารมณ์ต่าง ๆ ท่วมท้นอยู่ มันจะยิ่งทำให้สถานการณ์แย่ลงอีก วิธีการที่จะช่วยให้ตัดสินใจง่ายขึ้น ท่านลองดูว่าในทางเลือกที่ท่านมีอยู่ ถ้าท่านเลือกทางใดแล้วจะทำให้ท่านสูญเสียน้อยที่สุด แล้วได้ประโยชน์หรือเกิดผลดีมากที่สุด จงเลือกทางเลือกนั้นเถิด อย่าหวังว่าจะได้สิ่งใดโดยไม่ต้องเสียอะไรเลย เพราะในชีวิตของคน เราต้องมีการแลกเปลี่ยน เพื่อที่จะได้อะไรมาเสมอ เช่น อยากหุ่นดีก็ต้องออกกำลังกาย อยากนั่งรถเมล์ก็ต้องเสียเงิน อยากเป็นโสดก็ต้องตัดใจถ้ามีใครมาขอความรัก เป็นต้น

3. ปรับเปลี่ยนวิธีคิด ความคิดเป็นสาเหตุของความทุกข์ ความเครียด ความวิตกกังวล สารพัดความไม่สบายใจต่าง ๆ บางทีในเหตุการณ์เดียวกันถ้าเราคิดต่างกัน ก็จะทุกข์ หรือเครียดน้อยลง ถ้ารู้ว่าชอบคิดให้ตนเองทุกข์ก็ควรจะเปลี่ยนวิธีคิดเสีย ไม่เช่นนั้นท่านอาจต้องเสียเวลาส่วนใหญ่ไปกับความทุกข์ สารพัดทุกข์อันเนื่องมาจากความคิดของตัวท่านเอง เช่น คิดว่าตนเองเป็นคนไม่เก่งไม่เอาไหน ชอบทำผิดพลาด ไม่มีใครรัก เจ้านายชอบจับผิด ชีวิตลำบากจังที่ไม่มีรถยนต์ต้องนั่งรถเมล์ และในทำนองเดียวกันอีกหลาย ๆ ความคิดที่จะทำให้คนทุกข์ได้ ลองคิดเสียใหม่ที่ทำให้ทุกข์น้อยลง เช่น ถ้าตกงานก็คิดเสียว่ามันถึงเวลาแล้วที่ฉันจะต้องสร้างสรรค์ทางเดินใหม่ของชีวิต จะได้เรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ผู้คนใหม่ ๆ เปลี่ยนแปลงวิธีการใช้เงิน สามารถใช้เงินได้อย่างคุ้มค่ามากขึ้น เป็นต้น อย่าลืมว่าทุกสิ่งทุกอย่างมักมีข้อดี ผสมกับข้อเสียอยู่เสมอ แม้แต่อุจจาระที่บางคนมองว่าไม่มีอะไรดีเลย สำหรับบางคนกลับมองว่ามีคุณค่าสามารถทำปุ๋ย ผลิตแก๊สใช้ได้ ลองมาปรับเปลี่ยนความคิดเสียใหม่ดีไหม โดยหัดคิดแบบยืดหยุ่น คิดหลายแง่หลายมุม หรือคิดในแง่บวกมากขึ้น ไม่ตัดสินอะไรเพียงแค่ ขาวกับดำ แต่ให้นึกว่ายังมีสีเทาอยู่

4. ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม บางคนเมื่อมีความทุกข์เกิดขึ้น เกิดความรู้สึกท้อแท้เบื่อหน่าย ชอบที่จะนั่งอยู่ในห้องเงียบ ๆ คิดถึงแต่ความเลวร้ายต่าง ๆ ที่ผ่านมา ฟังเพลงเศร้า ๆ ตอกย้ำความรู้สึกมากขึ้นเผลอ ๆ อาจมีความคิดฆ่าตัวตายหลังจากฟังเพลง เศร้า บาดลึกอารมณ์ บางเพลงก็ได้ ถ้าท่านเป็นเช่นนั้นโปรดตระหนักว่าท่านกำลังทำให้ตัวเองจมดิ่งลงในห้วงมหาสมุทรแห่งความทุกข์ลงไปทุกที ๆ ขอให้ท่านพยายามฉุดรั้งตัวเองขึ้นมาจากอารมณ์ห่อเหี่ยว เปลี่ยวเหงานั้นโดยการทำในสิ่งตรงกันข้าม ถ้ามีเก้าอี้ตัวใดหรือมุมใด ในบ้านที่ท่านชอบไปนั่งกุมขมับ คิดท้อแท้ นั่งซึมเป็นเวลานานๆ จงอย่าไปนั่งอีก หาของไปวางซะ แล้วเปลี่ยนพฤติกรรมเสียใหม่ ทำให้สิ่งตรงกันข้ามโดยพยายามหากิจกรรมทำอยู่ตลอดเวลา ฟังเพลงที่คึกคัก หรือให้กำลังใจ อ่านหนังสือให้กำลังใจหรือหนังสือการ์ตูน ถึงแม้จะไม่มีอารมณ์แต่ก็ขอให้พยายามเมื่อเริ่มเกิดอารมณ์สดชื่น พฤติกรรมก็จะเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี มีกำลังใจในการต่อสู้แก้ไขกับเหตุการณ์เลวร้ายของชีวิตได้ต่อไป

5. ผ่อนคลายอารมณ์ อารมณ์ที่เกิดขึ้นขณะมีความทุกข์ เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้แก้ไขปัญหาไม่ค่อยได้ เพราะขณะมีอารมณ์ไม่ว่าจะเศร้า เครียด หรือวิตกกังวลจะทำให้การรับรู้ต่อข้อมูลต่าง ๆ จะน้อยลง มองไม่เห็นปัญหาหรือหาทางแก้ไขไม่ได้ ยิ่งแก้ก็ยิ่งยุ่ง ท่านควรผ่อนสลายอารมณ์ด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การออกกำลังกายที่ท่านถนัด ฝึกหายใจโดยหายใจเข้าลึกๆ ยาวๆ ให้ท้องป่อง ผ่อนลมหายใจออกช้าๆ ให้มีสมาธิที่ลมหายใจเข้าและออก จะช่วยลดอารมณ์ตึงเครียดได้ดีทีเดียว นอกจากนี้ยังมีวิธีการอื่นๆ อีกเช่น การทำสมาธิ การผ่อนคลายกล้ามเนื้อ การนวดฯลฯ ปัจจุบันนี้โรงพยาบาลต่างๆ มีการเปิดให้บริการคลีนิกคลายเครียดและมีการสอนฝึกเทคนิคต่างๆ ที่ช่วยให้เกิดความผ่อนคลายได้ ท่านสามารถไปใช้บริการจากสถานบริการต่างๆ เหล่านี้ได้ตามความสะดวก และเมื่ออยู่ในอารมณ์ที่ผ่อนคลายท่านก็จะมีการรับรู้ดีขึ้น สามารถใช้ความคิดพิจารณาไตร่ตรองสิ่งต่างๆ ได้อย่างสมเหตุสมผลมากขึ้น

จากวิธีการง่ายๆ ทั้ง 5 วิธีนี้ ท่านเลือกใช้ได้ตามสถานะการณ์ของปัญหา หรือว่าจะใช้ร่วมกันทั้ง 5 วิธีก็ได้แล้วแต่ความสะดวกและพึงพอใจ ขอเพียงแต่ทำแล้วท่านสบายใจขึ้นก็แล้วกัน ทั้งนี้ก็คงขึ้นอยู่กับความตั้งใจจริง แต่อยากให้ระลึกไว้ว่าทุกครั้งที่ท่านผ่านความทุกข์ไปได้ ท่านได้เติบโตขึ้นทางจิตวิญญาณแล้วละ หนังสือบางเล่มกล่าวว่า ความทุกข์เท่านั้นที่จะทำให้เราเกิดการพัฒนาทางจิตวิญญาณ แม้ว่าร่างกายเราจะเสื่อมไปตามกาลเวลาแต่ก็มีบางสิ่งบางอย่างที่เติบโตตลอดจากประสบการณ์ของความทุกข์ ที่พัดผ่านเข้ามา เมื่อมาถึงตรงนี้ก็คิดว่าท่านคงรู้คำตอบแล้วว่าคืออะไร ถ้าอย่างนั้น จงมาต่อสู้กับความทุกข์กันเถิด อย่ายอมแพ้

© 2002 Nakhonsawan Psychiatric Hospital. All rights reserved.